NIE KRADNIJ !!!
Bielskie Syreny.pl
NIE KRADNIJ !!!

od WSMu do FSMu
- 1992 - 20 lat OBR SM "BOSMAL".







Przedstawiony poniżej artykuł ukazał się w miesięczniku
Auto - Technika Motoryzacyjna z 1992 roku.


Ważny jubileusz ważnej instytucji.

Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Samochodów Małolitrażowych Bosmal w Bielsku-Białej powstał 20
lat temu. Obecnie zajmuje on teren o powierzchni 8,5 ha w północnej części miasta. Łączna powierzchnia budynków i hal wynosi ponad 23 000m2. Ośrodek zatrudnia 400 pracowników, w tym 160 osób z wyższym wykształceniem technicznym *). Do dziś pracuje w OBR SM 60 osób, które podjęły pracę w 1972 roku.
W poszczególnych działach i labolatoriach znajduje się około 500 stanowisk badawczych i pomiarowych dostosowanych do wykonywania różnorodnych prac związanych z badaniami i rozwojem samochodów, zwłaszcza osobowych.

NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!

Od początku istnienia Ośrodek był ściśle związany z FSM i zdecydowana większość prac była prowadzona na zamówienia i potrzeby tej fabryki. W 1990 roku FSM została przekształcona w Spółkę Skarbu Państwa, ale OBR SM pozostał poza strukturą FSM SA i działał jako samodzielna jednostka badawczo-rozwojowa. Mimo tej zmiany, nadal większość prac prowadzonych w OBR SM wynika z potrzeb fabryki, ale wzrósł udział prac dla innych firm oraz na własny rachunek. Te ostatnie to przede wszystkim uruchomienie małoseryjnej produkcji kabrioletów oraz zestawów do podnoszenia mocy silników PF 126p.

Obecnie Ośrodek prowadzi prace z zakresu:
- projektowanie form przemysłowych;
- konstrukcji i obliczeń inżynierskich wspomaganych techniką CAD/CAM;
- konstrukcyjnej obsługi produkcji i opracowywania dokumentacji techniczno-ruchowej samochodów FSM;
- wykonywania modeli;
- prototypowego wykonania części i zespołów;
- prototypowego wykonania całych samochodów;
- metrologii;
- badań materiałowych (materiały eksploatacyjne, metale, tworzywa sztuczne, gumy, szkło);
- badania części i zespołów samochodowych;
- kompleksowych badań stanowiskowych i drogowych całych pojazdów;
- wykonawstwa krótkich serii samochodów.

NIE KRADNIJ !!!
Konstruktorzy podczas prac nad nowym samochodem.
NIE KRADNIJ !!!

NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
Rysunek Syreny Pick-up.

Tak wygląda obecny potencjał OBR SM, ale początki były bardzo skromne. Historia Ośrodka rozpoczęła się w kwietniu 1971 roku, kiedy w Bielsku-Białej rozpoczął działalność Oddział Zamiejscowy Centralnego Ośrodka Konstrukcyjno-Badawczego Przemysłu Motoryzacyjnego w Warszawie (obecnie PIMOT). Miejscem pracy nielicznej wówczas załogi było kilka pomieszczeń na terenie Wytwórni Sprzętu Mechanicznego przy ul. Partyzantów.

NIE KRADNIJ !!!
Rysunek Syreny 105B - ale wciąż prototyp.
NIE KRADNIJ !!!
Syrena 104, którą wykożystano do prac.
NIE KRADNIJ !!!
Doskonale widoczna tylna oś z pakietowymi
drążkami skrętnymi i wahaczami wleczonymi.

Pierwszym samodzielnym tematem było opracowanie konstrukcji samochodu dla rolnictwa opartego
na zespołach Syreny 104. W sierpniu 1971 roku zatwierdzono założenia konstrukcyjne. Niemal równo- cześnie z powstaniem prowizorycznej dokumentacji rozpoczęto budowę prototypu. Samochód 104 (BOSTO) był gotowy w grudniu 1971 roku. Był to pojazd osobowo-towarowy o nadwoziu furgonowym, przystosowanym do przewozu 4 osób i ładunków o masie do 200 kg. Tylna część ramy została zmieniona
i przystosowana do nowego zawieszenia kół tylnych, które były prowadzone na wahaczach wleczonych współpracujących z pakietowymi drążkami skrętnymi i amortyzatorami ramieniowymi. Rozwiązanie to umożliwiło uzyskanie płaskiej i nisko położonej podłogi. Tylna część nadwozia o podwyższonym dachu była wyposażona w dwa okna boczne oraz dwuskrzydłowe drzwi tylne. Przy rozstawie osi 2300 mm długość pojazdu wynosiła 3950 mm, a jego masa własna 950 kg.

NIE KRADNIJ !!!
Ekipa blacharzy świętuje wykonanie pierwszego
kompletu burt do Syreny Bosto.
NIE KRADNIJ !!!
Do ich wykonania wykożystano elementy z Żuka A15.

NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!

W kwietniu 1972 roku w miejsce Oddziału Zamiejscowego COKB powołano Ośrodek Badawczo- Rozwojowy Samochodów Małolitrażowych, ściśle współpracujący z powołaną w styczniu tego roku Fabryką Samochodów Małolitrażowych. Nadal prowadzono prace nad samochodem Bosto. Jeszcze trwały badania pierwszego egzemplarza, a już rozpoczęto wykonanie serii 30 sztuk samochodów typu 104 B z istotnymi zmianami konstrukcyjnymi.

Coraz większe zadania oraz liczbowy wzrost załogi OBR SM spowodował, że pewna część komórek organizacyjnych została umieszczona na terenie innych zakładów FSM w różnych miejscach miasta.

NIE KRADNIJ !!!
Pomieszczenia z-du meblowego przed adaptacją
na biura dla OBR-u.
NIE KRADNIJ !!!
Pomieszczenia z-du meblowego po adaptacji
na biura dla OBR-u.

Oficjalna prezentacja serii samochodów Syrena 104 B odbyła się w czerwcu 1972 roku. Rozstaw osi w tych pojazdach wydłużono o 200 mm. Nadwozia wykonano w trzech wersjach: jako furgon bez okien bocznych
i kanapy tylnej, "towos" z jedną parą okien bocznych i składaną kanapą oraz w wersji turystycznej z dwoma oknami w każdej ścianie bocznej.

NIE KRADNIJ !!!
Pierwszy prototyp Syreny 104 BOSTO.
NIE KRADNIJ !!!
Widać różnice między prototypem a wersją produkcyjną.
NIE KRADNIJ !!!
Konstruktorzy ze swoim "dzieckiem".
NIE KRADNIJ !!!
Tablica rejestracyjna SPR - 417
NIE KRADNIJ !!!

W lipcu prototypownię OBR SM opuścił samochód 104 B pick-up. W związku z podjęciem w FSM
w sierpniu 1972 roku seryjnej produkcji zmodernizowanej Syreny 105 w dalszych pracach nad samo- chodem Bosto wykożystywano zespoły tego samochodu. Rozpoczęto również pracę nad ulepszoną wersją osobowej Syreny, którą oznaczono symbolem 105 Lux.

NIE KRADNIJ !!!
Syrena 104 Pick-up.
NIE KRADNIJ !!!
Syrena 104 Bosto towarowa.
NIE KRADNIJ !!!
Syrena 104 Bosto towarowo-osobowa.
NIE KRADNIJ !!!
Syrena 104 Bosto turystyczna.

Po podpisaniu kontraktu z koncernem FIAT na produkcję i sprzedaż samochodu małolitrażowego typu 126, do Bielska-Białej zaczęła nadchodzić włoska dokumentacja konstrukcyjna i technologiczna. W OBR SM zorganizowano wówczas zespół specjalistów zajmujących się jej adaptacją i dalszym rozprowadzeniem
do zakładów, które miały produkować poszczególne elementy samochodu licencyjnego. Z czasem zespół ten przekształcił się w Zakład Obsługi Konstrukcyjnej samochodu Polski Fiat 126p. Z chwilą uruchomienia sryjnej produkcji "malucha" rozpoczęto prace nad wersjami pochodnymi tego samochodu. Nawiązano współpracę z warszawską Akademią Sztuk Pięknych, gdzie opracowano projekty i bryły samochodu dostawczego, samochodu wydłużonego oraz wersji kombi. Jako pierwszy do realizacji został skierowany furgon. Zmianie uległa tylna część pojazdu. Przestrzeń ładunkową przykryto sztywną nadbudówką wykonaną z laminatu poliestrowo-szklanego. Jej obły kształt spowodował, że otrzymał on nazwę "Bombel". Budowę prototypu zakończono w 1974 roku. Mimo umieszczenia z tyłu samochodu zespołu napędowego, uzyskano przestrzeń ładunkową o objętości 1 m3. Miała ona dwa poziomy: górny o płaskiej powierzchni dostępny przez tylne drzwi i dolny, który tworzyła wnęka za przednimi fotelami. Między dachem a górnym poziomem była rozpięta siatka chroniąca kierowcę i pasażera przed przemieszczającym się ładunkiem. Istniała możliwość łatwego zamontowania kanapy tylnej z PF 126p po usunięciu siatki i półki górnego poziomu. Ładowność "Bombla" wynosiła 300 kg. Wykonano również wersję tego pojazdu z dodatkowymi oknami bocznymi w laminowanej nadbudówce.



NIE KRADNIJ !!!
Fiat 126p.
NIE KRADNIJ !!!
Fiat 126p Bombel.
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
Fiat 126p.
NIE KRADNIJ !!!
Fiat 126p Bombel.
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
Nowe prototypy prezentowane pracownikom na wystawie w FSM-ie.
Foto www.beskidia.pl

Prace konstrukcyjno-badawcze nad Syreną 105 B były prowadzone nadal, a w 1974 roku uruchomiono seryjną produkcję tego samochodu w bielskiej FSM. Do produkcji weszła jedynie wersja "towos" z kołami tylnymi zawieszonymi na sztywnej osi korbowej i dwóch półeliptycznych resorach piórowych. W tym samym okresie rozpoczęto produkcję Syreny 105 Lux, w której wprowadzono dwuobwodowy układ hamulcowy, sterowanie zmianą biegów dźwignią umieszczoną w podłodze, nowe wygodniejsze fotele itp.

NIE KRADNIJ !!!
Hala w której "dopieszczano" prototypy
przed spodziewaną delegacją.
NIE KRADNIJ !!!
Przyzakładowy parking.

NIE KRADNIJ !!!
Widok 30 pięknych samochodów musiał robić wrażenie.
NIE KRADNIJ !!!
Syrena 104 Pick-up. Nr rej. S-036-PR
NIE KRADNIJ !!!
Od lewej: inż.W.Miech, inż.J.Hacia,
inż.Zb.Klimecki i inż.T.Formanek.

NIE KRADNIJ !!!
Prezentacja ramy samochodu Bosto
podczas wizyty oficjeli.
od Prawej: Roman Podolak, Ryszard Dziopak, ...
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
Prezentacja szerszej publiczności samochodów
Syrena 104 Bosto na Targach Motoryzacyjnych
wraz ze specjalnie zaprojektowaną dla niej przyczepką .
NIE KRADNIJ !!!
Nowy samochód zbudził spore zainteresowanie.


NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
Od lewej: Edward Gierek, Roman Podolak, Ryszard Dziopak.
NIE KRADNIJ !!!

Drugim samochodem pochodnym od PF 126p, który został opracowany w OBR SM, był wydłużony "maluch" o nazwie "Long". Zwiększono rozstaw osi i długość pojazdu o 100 mm. Zmiana ta wpłynęła
na zwiększenie przestrzeni dla pasażerów siedzących z tyłu, a ponadto zmniejszyła się tendencja do tzw. galopowania samochodu. Powiększone wnętrze zachęcało do częstego używania pojazdu z pełnym obciążeniem, wobec tego zastosowano silnik o zwiększonej mocy i wzmocniono zawieszenie kół tylnych. Silnik o pojemności skokowej 594 cm3 osiągał moc 19 kW przy 4600 obr/min tj. o 2 kW większą niż
w modelu podstawowym. Zwiększono stopień sprężania, powiększono średnicę zaworów dolotowych oraz zmieniono fazy rozrządu i regulację gaźnika. Masa własna samochodu "Long" zwiększyła się do 610 kg,
a mimo to właściwości dynamiczne uległy poprawie. Prędkość maksymalna wynosiła 110 km/h. Prototyp samochodu PF 126p "Long" wykonano w 1975 roku.

NIE KRADNIJ !!!
Fiat 126p "Długi"
NIE KRADNIJ !!!

NIE KRADNIJ !!!

W 1973 roku rozpoczęto budowę zespołu budynków przeznaczonych na przyszłą siedzibę OBR SM.
W dwa lata później w pierwszej hali zostały zainstalowane nowoczesne stanowiska hamowniane do badań silników. W miarę oddawania do użytku dalszych pomieszczeń, przenoszono do nich poszczególne komórki organizacyjne, mieszczące się dotychczas w różnych punktach miasta.

NIE KRADNIJ !!!
Projekt budynku dyrekcyjnego.
NIE KRADNIJ !!!
Projekt siedziby OBR-u.
NIE KRADNIJ !!!
OBR hala hamowni w budowie.


NIE KRADNIJ !!!
Syrena 105 Bosto - Prototyp.
Dopiero w wersji produkcyjnej zmieniono tył samochodu.
foto www.beskidia.pl
NIE KRADNIJ !!!
Syrena 105 Bosto towarowa.
NIE KRADNIJ !!!
Syrena 105 Bosto turystyczna.
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
Syrena 105 B.
Pierwsza seria produkcyjna.
NIE KRADNIJ !!!


NIE KRADNIJ !!!
To nie żadna prywatna produkcja. W 1975 roku
względy bezpieczeństwa wymusiły na konstruktorach
opracowanie nowej "bezpiecznej" deski rozdzielczej.
NIE KRADNIJ !!!
Była to nakładka na standardową deskę.
Sprawę jednak złagodzono i metalowa deska
przetrwała do 1983 roku.

W latach 1974-1975 były podejmowane także tematy konstrukcyjne związane z samochodem Syrena. Wykonano wówczas prototypy samochodów pick-up oznaczone symbolem R20 M (MUŁ), lekkich samochodów gaśniczych opartych na modelu R20 M oraz furgonu typu R20 F i osobowej Syreny 105 F (1975 rok). Litera F oznacza, że zastosowano w tym modelu wiele zespołów pochodzących z licencyjnych Fiatów (o tych prototypach wkrótce oddzielny artykuł).

NIE KRADNIJ !!!
Lekki samochód gaśniczy przeznaczony
dla zakładowych straży pożarnych.
NIE KRADNIJ !!!


NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
Syrena R20F z podzespołami Fiata.
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!
Wnętrze Syreny R20 F.
NIE KRADNIJ !!!

W 1976 roku rozpoczęto prace nad samochodem PF 126p "Combi". Zdecydowano się na wiele zmian
- głównie w nadwoziu i silniku. Rozstaw osi zwiększono o 100 mm, a zwis tylny o 70 mm, przez co uzyskano więcej miejsca dla pasażerów tylnego siedzenia oraz dodatkową przestrzeń bagażową. Opracowano nową wersję silnika o poziomym układzie cylindrów, co umożliwiło obniżenie głównej pokrywy komory silnika i powiększenie przestrzeni bagażowej. Silnik o pojemności skokowej zwiększonej do 652 cm3 miał nową skrzynię korbową dostosowaną do poziomego układu cylindrów. Zmieniono większość zespołów osprzętu silnika takich jak gaźnik, pompa paliwa, filtr powietrza, pompa oleju, dmuchawa układu chłodzenia oraz aparat zapłonowy i tłumik. Powiększony został stopień sprężania. Nowy silnik osiągał moc 18,4 kW przy 4500 obr/min. Zmieniono również charakterystykę zawieszenia tylnych kół. Nadwozie o estetycznej sylwetce wyposażono w unoszone drzwi tylne. Objętość przestrzeni bagażowej za tylnym oparciem wynosiła 500 dm3, a po złożeniu kanapy tylnej wzrastała do 1000 dm3. Wydłużenie pojazdu spowodowało zwiększe- nie masy własnej do 630 kg. Ładowność dopuszczalna tej wersji "malucha" wynosiła 4 osoby i 80 kg bagażu. Niekorzystny wpływ zwiększonej masy pojazdu na jego dynamikę był zrekompensowany wzrostem mocy silnika. Prędkość maksymalna modelu "Combi" wynosiła 105 km/h. Prototyp tego pojazdu zbudo- wano w 1977 roku.

NIE KRADNIJ !!!
NIE KRADNIJ !!!


Tekst: Mgr inż. Andrzej Zieliński
Foto: www.beskidia.pl,
archiwum Muzeum Rozwoju Techniki Okresu PRL
oraz www.bielskiesyreny.pl




Ciąg dalszy nastąpi jak przybędzie wolnego czasu.
Pozdrawiam !!!





Copyright 2010-2012 - Rajsky
Wszystkie artykuły i fotografie są własnością strony www.bielskiesyreny.pl
Kopiowanie i rozpowszechnianie jest zabronione.