NIE KRADNIJ !!!
Bielskie Syreny.pl
NIE KRADNIJ !!!

od WSMu do FSMu
- 40 lat minęło ... cz. 1







Poniżej przedstawiam Państwu artykuł mgr. inż. Ryszarda Iskry - wieloletniego pracownika WSM, FSM i FAP oraz dyrektora OBR SM Bosmal - który ukazał się w "Kurierze Radia Bielsko" 12.01.2012 roku. Dzięki uprzejmości autora mogę Państwu zaprezentować tekst bez redakcyjnych skrótów. Serdecznie zapraszam do zapoznania się z fascynującą 40-letnią historią nieistniejącej już Fabryki Samochodów Małolitrażowych w Bielsku-Białej.

Krzysztof Rajski


40 lat minęło ...
od powstania Fabryki Samochodów Małolitrażowych cz. 1

Dla mnie i pewnie dla wielu moich kolegów, którzy byli pracownikami FSM w dniu 1 stycznia 1972 roku, te czterdzieści lat minęło jak jeden dzień. Tym bardziej, że po Fabryce pozostały tylko wspomnienia, a jej historia zakończyła się definitywnie 16 października 1992 roku. W większości - tereny, budynki i infrastruktura pozostały i dobrze służą celom produkcyjnym nowych właścicieli. Daje to także możliwość zatrudnienia w tych obiektach tysięcy pracowników, co cieszy nas najbardziej.


Powstanie, rozwój i rozkwit FSM.

1.Przygotowania.

Formalnie Fabryka Samochodów Małolitrażowych została powołana zarządzeniem Ministra Przemysłu Maszynowego z dniem 1.01.1972 r. I od tej daty minęło właśnie 40 lat. Była to formalność, która sankcjonowała wieloletnie przygotowania do stworzenia na Śląsku, drugiego obok Warszawy ośrodka produkcji samochodów osobowych. Pierwsze propozycje i starania rozpoczęły się już w roku 1968. Ich inicjatorami byli : Ryszard Dziopak, ówczesny dyrektor Wytwórni Sprzętu Mechanicznego
w Bielsku–Białej i Edward Gierek w tym czasie I Sekretarz Komitetu Wojewódzkiego PZPR
w Katowicach. Z tym zastrzeżeniem, że rola Edwarda Gierka była niewspółmiernie większa niż dyrektora, wówczas niewielkiego przedsiębiorstwa. Dyrektor Dziopak i WSM miały jednak za sobą długoletnie związki z motoryzacją. Wytwórnia Sprzętu Mechanicznego od 1953 roku dostarczała do FSO silniki do produkowanych tam samochodów Syrena. Od roku 1966 były to silniki trzycylindrowe, zaprojektowane i produkowane w WSM. Przy czym produkcja ta dynamicznie rosła od około 5 tys.
w roku 1961 do 25 tys. w 1971. Wymagało to całkowitej zmiany technologii i wyposażenia tj. nowych maszyn i urządzeń. Ponadto WSM od lat uczestniczyła w wielu znacznych projektach związanych z produkcją ciągników rolniczych i silników spalinowych. Dotyczyło to między innymi : układów kierowniczych i sprężarek do ciągników Ursus wg dokumentacji czechosłowackiego Zetora, zaworów silnikowych na licencji zachodnioniemieckiej firmy BLW z Monachium i sprężarek na licencji Westinghous'a. Te kolejno podejmowane programy inwestycyjne pozwoliły na zbudowanie na nowym terenie stosunkowo dużego kompleksu obiektów produkcyjnych. Wystarczy powiedzieć, że „stary” WSM – dawna fabryka Karol Ochsner i Syn (założona w roku 1870) dysponowała w roku 1962, łączną powierzchnią zabudowy 4 500 m2. Nowy teren na ówczesnych przedmieściach Bielska-Białej w roku 1969 miał pod dachem około 20 000 m2, a w roku 1971 już 40 000 m2. Przy czym przygoto- wywany potencjał produkcyjny, oficjalnie nie miał nic wspólnego z budowaniem samochodów. Powstawał w konspiracji pod zupełnie innym szyldem, ale za wiedzą i akceptacją wojewódzkich władz partyjnych, które w razie potrzeby mogły uchronić realizatorów od przykrych konsekwencji. Istota pomysłu polegała na tym, że projektowane obiekty były istotnie „przewymiarowane” w stosunku do rzeczywistych potrzeb. W rezultacie dysponowano nadmiarem powierzchni produkcyjnych, które oficjalnie pojawiały się w wyniku racjonalizacji zagospodarowania i wykorzystywania rezerw. Powierzchnie te już w latach 1969 i 1970 zagospodarowano. Przeniesiono z FSO do WSM produkcję skrzyń biegów i zawieszeń Syreny. Związane to było z rozwojem produkcji Polskiego Fiata 125
w FSO. Ponadto także w tym czasie rozpoczął się proces przekształcania WSM w przedsiębiorstwo wielozakładowe. Działanie to było raczej przypadkowe i polegało na włączeniu do WSM – Zakładów Sprzętu Motoryzacyjnego z Bielska, Kuźni z Ustronia i budowanej od podstaw Kuźni w Skoczowie.
I tak zastał nas Grudzień 1970 roku. Dotknęła nas tragedia robotniczego protestu i ofiar z tym związanych. Władza trzymała się jednak mocno, a wielu z nas wierzyło, że socjalizm jest reformo- walny.

2. Powstaje w Polsce nowa fabryka samochodów osobowych.

Kiedy 20 grudnia 1970 roku I Sekretarzem KC PZPR zostaje Edward Gierek staje się jasne, że mrzonki czy marzenia o fabryce samochodów na Śląsku zostaną zrealizowane. Na Ministra Przemysłu Maszynowego powołano Tadeusza Wrzaszczyka, wielkiego zwolennika rozwoju polskiej motoryzacji. Na początku 1971 roku. podejmuje On decyzję o przeniesieniu produkcji Syreny z FSO do WSM. Uzasadnione to jest dalszym rozwojem produkcji Fiata 125p na Żeraniu. Wiąże się z tym dalsza rozbudowa WSM o wydziały nadwoziowe tj. spawalni, lakierni i montażu głównego. Pewnym ułatwieniem w tej rozbudowie było dysponowanie znacznym wolnym, uzbrojonym terenem a także fakt, że część nowych istniejących hal produkcyjnych była budowana wg projektów uzyskanych od Fiata dla FSO. Można w nich było dowolnie lokalizować nowe wydziały. W konsekwencji trzeba było także znaleźć producentów na wyroby dotąd produkowane w WSM na tych powierzchniach. Niejako przy okazji dokonano pewnych zmian konstrukcyjnych w nadwoziu Syreny. Najbardziej widoczną było przeniesienie zawiasów drzwi ze słupka środkowego na słupek przedni, co w konsekwencji powodowało zmianę kierunku ich otwierania. Nowy model otrzymał symbol 105. Trwają wypro- wadzki starej produkcji i przygotowania do nowej – samochodowej.

Jednocześnie w ciągu 1971 roku jakby na drugim froncie trwają prace związane z zakupem licencji
na samochód małolitrażowy, którego produkcja ma być zlokalizowana na Śląsku, a prowadzącym tę inwestycję będzie WSM. W sierpniu pełnomocnikiem rządu ds uruchomienia produkcji popularnego, samochodu małolitrażowego zostaje Tadeusz Wrzaszczyk. Rozpoczyna się faza rozmów z potencja- lnymi licencjodawcami. Na liście tej był Volkswagen, Renault, Fiat i jeden z producentów japońskich. Ostatecznie decyzję o wyborze Fiata 126, sugerowaną przez Tadeusza Wrzaszczyka podjął Edward Gierek. Kontrakt licencyjny został podpisany w Warszawie 29.10.1971 roku. Znamienną cechą tego kontraktu, była zgoda Fiata na spłatę całego kredytu dewizowego potrzebnego do realizacji przedsię- wzięcia – dostawami zespołów napędowych (820 tys.) i samochodów Fiat 126 (50 tys.).

W takim stanie rzeczy, zostaje powołana Fabryka Samochodów Małolitrażowych w Bielsku – Białej. Organizacyjnie, jako przedsiębiorstwo składające się z 12 samodzielnych zakładów. W tym dwa podstawowe. Dawna WSM oznaczona nr 1, gdzie planowano oprócz już produkowanej Syreny, zlokalizować produkcję mechanizmów i „szkolny” montaż samochodu Fiat 126 i nr 2 w Tychach – zakład w budowie. Pozostałe zakłady miały pełnić rolę kooperacyjną lub usługową. Licencyjny program produkcyjny przewidywał następujące zadania z określoną wielkością produkcji i terminami ich realizacji :

1. Montaż szkolny samochodu ze standardu 4 w zakładzie nr 1 w Bielsku – Białej w ilości 20 tys. rocznie od lipca 1973 roku.
2. Zespoły napędowe w ilości 300 tys. rocznie i mechanizmy w ilości 150 tys. rocznie w Zakładzie
nr 1 w Bielsku–Białej od lipca 1974 roku.
3. Samochody w Zakładzie nr 2 w ilości 150 000 rocznie w zakładzie nr 2 w Tychach od października 1975 roku.

Niezależnie od powyższego wg oddzielnych zadań miało być prowadzone uruchomienie produkcji
w pozostałych zakładach Fabryki i u kooperantów.

Ze względu na zaangażowanie najwyższych władz partyjnych i państwowych przedsięwzięcie skazane było od początku na „gazetowy” i propagandowy sukces. I faktycznie mimo pojawiających się trudności, każde z wyżej wymienionych zadań zostało zrealizowane w przewidzianych terminach
i co ważniejsze bez przekraczania zaplanowanych kosztów. Ostatecznie zwiększono zdolność produkcyjną do 200 tys. samochodów i 350 tys. zespołów napędowych rocznie i dla tej produkcji planowane nakłady inwestycyjne miały się zamknąć kwotą 19,8 mld. zł. Faktyczne nakłady tej wartości nie przekroczyły. Szacuje się, że zamknęły się one w granicach 17 – 18 mld. zł. Najważniejsza data zamykająca etap realizacji to 18 września 1975 roku, kiedy to następuje przekazanie do rozruchu technologicznego zakładu w Tychach. Produkcja Fabryki z roku na rok wzrasta osiągając w roku 1979 – 203 tys. samochodu 126 tj. przekraczając kontraktowe 200 tys. Łączną produkcję samochodów w FSM obrazuje załączony wykres.

Produkcja samochodów w latach 1972-1992
NIE KRADNIJ !!!







Copyright 2010-2012 - Rajsky
Wszystkie artykuły i fotografie są własnością strony www.bielskiesyreny.pl
Kopiowanie i rozpowszechnianie jest zabronione.